ឧត្តមស្នងការទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស

ឧត្តមស្នងការសិទ្ធិមនុស្ស គឺមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់បំផុតមួយរូបរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលទទួលបន្ទុកការពារ និងលើកស្ទួយសិទ្ធិមនុស្សនៅជុំវិញពិភពលោក។ ឧត្តមស្នងការ បម្រើការងារក្រោមការដឹកនាំរបស់អគ្គ លេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយរាយការណ៍ទៅមហាសន្និបាត និងក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស។ ឧត្តមស្នងការបច្ចុប្បន្ន គឺលោក ហ្សេដ រ៉ាអាដ អាល ហ៊ូសសេន (Zeid Ra'ad Al Hussein) (ជនជាតិហ្ស៊កដានី) ដែលបានចូលកាន់មុខតំណែងក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤។ តំណែងឧត្តមស្នងការ ត្រូវបានបង្កើតទ្បើងក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៣ ដោយសេចក្តីសម្រេចចិត្តរបស់មហាសន្និបាត ស្របតាមអនុសាសន៏មួយដែលមានចែងក្នុង សេចក្តីប្រកាសទីក្រុងវីយែន និងកម្មវិធីសកម្មភាព។ សេចក្តីសម្រេចចិត្តនេះ បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ឧត្តមស្នងការគឺជាមន្ត្រីអង្គការសហប្រជាជាតិមួយរូបដ៏សំខាន់ ទទួលបន្ទុកលើសកម្មភាពសិទ្ធិមនុស្សអង្គការ សហប្រជាជាតិ ហើយបញ្ជាក់ថាឧត្តមស្នងការបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួនក្រោមការណែនាំ និងសិទ្ធិអំណាចរបស់អគ្គលេខាធិការ។ សេចក្តីសម្រេចចិត្តផ្តល់ឲ្យឧត្តមស្នងការនូវអាណតិ្តមួយដ៏ធំធេងក្នុងការលើកស្ទួយ និង ការការពាររាល់សិទ្ធិមនុស្សទាំងអស់៖ សិទ្ធិពលរដ្ឋ សិទ្ធិនយោបាយ សិទ្ធិសេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និងវប្បធម៌។
 

លោក ហ្សេដ រ៉ាអាដ អាល ហូសសេន បានចូលកាន់តំណែងជាឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ បន្ទាប់ពីមហាសន្និបាត បានអនុម័តនៅថ្ងៃទី១៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នូវការតែងតាំងរបស់លោក ដោយអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ។ លោកនឹង ក្លាយជាឥស្សរជនទីប្រាំពីរ ដែលដឹកនាំការិយាល័យឧត្តមស្នងការទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស (ការិយាល័យ OHCHR) ហើយគាត់ ជាមូស្លីម អារ៉ាប់ដំបូងគេ មកពីតំបន់អាស៊ី ដែលកាន់តំណែងនេះ។
    ក្នុងនាមជាអ្នកការទូតពហុភាគីជើងចាស់ កន្លងមក លោក ហ្សេដ ជាតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍នៃប្រទេសហ្ស៊កដានីប្រចាំនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ នាទីក្រុងញូវយ៉ក ដែលលោកបានកាន់តំណែងនេះ ចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១០ រហូតដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយលោកបានកាន់តំណែងនេះផងដែរ ពីឆ្នាំ២០០០ ដល់ឆ្នាំ២០០៧។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ ដល់ឆ្នាំ២០១០ លោកបានកាន់តំណែងឯកអគ្គរាជទូតហ្ស៊កដានី ប្រចាំសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកបានបម្រើការជាអនុតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍នៃប្រទេសហ្ស៊កដានីប្រចាំនៅ អ.ស.ប ក្នុងឋានៈជាឯកអគ្គរាជទូត ពីឆ្នាំ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ២០០០។ ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០១៤ លោកជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សា សន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងជាប្រធានគណៈកម្មាធិការ ១៥៣៣ និងគណៈកម្មាធិការ ១៥២១ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ ទាក់ទងនឹងរបបដាក់ទណ្ឌកម្មពីរ ទៅលើសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ និង សាធារណរដ្ឋលីបេរីយ៉ា។
    បទពិសោធន៍វិជ្ជាជីវៈរបស់ លោក ហ្សេដ បង្ហាញពីចំណេះដឹងដ៏យូរអង្វែងអំពីប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ច្បាប់អន្តរជាតិ ការរក្សាសន្តិភាពរបស់ អ.ស.ប ការកសាងសន្តិភាពក្រោយពេលមានជម្លោះ ការអភិវឌ្ឍអន្តរជាតិ និងភេវរកម្មប្រឆាំងនុយក្លេអ៊ែរ។ លោកបានដើរតួនាទីស្នូលមួយក្នុងការបង្កើតតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ដឹកនាំកិច្ចចរចាដែលមានលក្ខណៈស្មុគ្រស្មាញទាក់ទងនឹងធាតុផ្សុំនៃបទល្មើស ជាលក្ខណៈបុគ្គលដែលបង្កើតជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ និងឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម។ តុលាការនៅជុំវិញពិភពលោក បច្ចុប្បន្ននេះ កំណត់យកជាអាជ្ញាបញ្ជានូវនិយមន័យ “ឧក្រិដ្ឋកម្ម ប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ” ដែលទាញយកពី “ធាតុផ្សុំផ្សេងៗ”។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០២ លោក ហ្សេដ  ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាប្រធានទីមួយនៃសភារដ្ឋភាគីនៃលក្ខន្តិកៈទីក្រុងរ៉ូម ស្តីពីតុលាការព្រហ្មទណ្ឌ អន្តរជាតិ។ នៅពេលនោះ តុលាការនេះគឺគ្រាន់តែជាផែនការមួយ នៅលើក្រដាសតែប៉ុណ្ណោះ ហើយរយៈពេលបីឆ្នាំក្រោយ លោកបានមើលការខុសត្រូវលើការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងចៅក្រម១៨ រូប ដំបូងគេ និងក៏មើល ការខុសត្រូវលើការជ្រើសរើសដោយស្ម័គ្រចិត្តនូវប្រធានទីមួយនៃតុលាការនេះ និងបានដឹកនាំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង តែងតាំង ព្រះរាជអាជ្ញាទីមួយនៃតុលាការនេះ - ដាក់ស្ថាប័នមួយនេះឲ្យដំណើរការ បើទោះជាមាន សម្ពាធធ្ងន់ធ្ងរខាងថវិកា និងការរិះគន់ លើតុលាការនេះពីសំណាក់ប្រទេសនាំមុខគេមួយចំនួនក្តី។ បន្ទាប់មក នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ លោកត្រូវបានស្នើសុំឲ្យធ្វើអធិបតីក្នុងដំណាក់កាលបិទបញ្ចប់ នៃការចរចាដ៏ស្មុគស្មាញ លើបញ្ហាឧក្រិដ្ឋកម្មឈ្លានពាន - ដែលបានកំណត់ដោយសាលាក្តីយោធាអន្តរជាតិ នៅទីក្រុង ញូរ៉េមបឺក (Nuremberg) ថាជា “ឧក្រិដ្ឋកម្មកំពូលអន្ដរជាតិ” - ជាពិសេសចំពោះនិយមន័យគតិយុត្តរបស់វា និង លក្ខខណ្ឌសម្រាប់ការអនុវត្តយុត្តាធិការរបស់តុលាការទៅលើបទល្មើសនេះ។ ការចរចាទាំងនោះ បានបញ្ចប់ដោយជោគជ័យ និងមានការព្រមព្រៀងជាឯកច្ឆន្ទ នៅទីក្រុងកាមប៉ាឡា ប្រទេសអ៊ូហ្កង់ ដា  ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១០។

    នៅឆ្នាំ២០០៤ លោក ហ្សេដ ត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ជាតំណាងប្រទេសហ្ស៊កដានីនិងជាប្រធានគណៈប្រតិភូ នៅចំពោះមុខតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្នុងបញ្ហាទាក់ទងនឹងកំផែងដែលកំពុង ត្រូវបានសាងសង់ដោយអ៊ីស្រាអែល ក្នុងទឹកដីដែលប៉ាឡេស្ទីនកាន់កាប់។ លោកបានតំណាងឲ្យប្រទេសហ្ស៊កដានីផងដែរ នៅចំពោះមុខតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៩ នៅក្នុងដំណើរការប្រឹក្សា យោបល់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រកាសឯករាជ្យរបស់កូសូវ៉ូ។ លោក ហ្សេដ ក៏តំណាងឲ្យប្រទេសហ្ស៊កដានីលើបញ្ហាសន្តិសុខនុយក្លេអ៊ែរ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន ស្តីពីសន្តិសុខនុយក្លេអ៊ែរ ដែលត្រូវ បានកោះប្រជុំក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១០ ដែលបានជំរុញឲ្យមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងជាអន្តរជាតិរួមគ្នាមួយ ដើម្បីធ្វើឲ្យថមថយនូវការគំរាមកំហែងនៃភេរវកម្មនុយក្លេអ៊ែរ។ នៅក្នុងបរិបទនេះ លោកបានដឹកនាំធ្វើការងារ លើសសរស្តម្ភមួយក្នុងចំណោមសសរស្តម្ភសំខាន់ៗ នៃកិច្ចប្រជុំកំពូលនេះ គឺការបង្កើតក្រុមប្រឆាំងការរត់ពន្ធអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ។
ការទទួលស្គាល់របស់លោក ហ្សេដ អំពីការក្សាសន្តិភាពគឺមានលក្ខណៈទូលំទូលាយ។ លោកបានបម្រើការជាមន្រ្តីកិច្ចការនយោបាយ ក្នុងកងកម្លាំងការពាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UNPROFOR) នៅអតីត យូហ្គោស្លាវី ពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៤ ដល់ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៩៦។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ បន្ទាប់ពីមានការអះអាងពីការរំលោភបំពានជាទូទៅថាបានប្រព្រឹត្តដោយកងរក្សាសន្តិភាពរបស់ អ.ស.ប លោកត្រូវបានតែងតាំងជាទីប្រឹក្សា របស់អគ្គលេខាធិការ ទទួលបន្ទុកការរំលោភ និងការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ។ លោកបានរៀបចំរបាយការណ៍មួយក្នុងឆ្នាំ២០០៥ ដែលបានដាក់ចេញជាលើកដំបូង នូវយុទ្ធសាស្រ្តដ៏ទូលំទូលាយមួយ ដើម្បីលុបបំបាត់ ការរំលោភ និងការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទនៅក្នុងប្រតិបត្តិការរក្សាសន្តិភាពរបស់ អ.ស.ប ហើយលោកត្រូវបានជំនាញការជាច្រើនហៅលោកថា “អ្នកបដិវត្ត” ។ ក្នុងឆ្នាំ២០១២ លោក ហ្សេដ ត្រូវបានជ្រើសរើស ដោយអគ្គ លេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក បាន គីមូន ជាជំនាញការមួយរូបក្នុងចំណោមជំនាញការប្រាំរូបឲ្យបម្រើការក្នុង “ក្រុមប្រឹក្សាយោបល់ជាន់ខ្ពស់” របស់លោក ទាក់ទងនឹងសំណងទូទាត់ទៅឲ្យប្រទេស ទាំងឡាយដែលរួមចំណែកក្នុងកងកំលាំងរក្សាសន្តិភាព។ លោក ហ្សេដ ជាសមាជិកនៃគណៈកម្មាធិការប្រឹក្សាយោបល់ ប្រចាំនៅ “វិទ្យាស្ថានយុតិ្តធម៌ប្រវត្តិសាស្រ្ត និងការបង្រួបបង្រួម (The Institute for Historical Justice and Reconciliation)” ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងឡាអេ។ លោកបានបន្តបម្រើការងារនៅក្រុមប្រឹក្សាយោបល់អន្តរជាតិនៃ “វិទ្យាស្ថានអូស្វីតស៍ដើម្បីសន្តិភាព និងការបង្រួបបង្រួម (The Auschwitz Institute for Peace and Reconciliation)” “វិទ្យាស្ថានសន្តិភាពអន្តរជាតិ (International Peace Institute)” និង “របាយការណ៍ក្រុមប្រឹក្សាសន្ដិសុខ”។
លោកក៏ជាប្រធានគណៈកម្មាធិការពិគ្រោះយោបល់នៃមូលនិធិអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ សម្រាប់ស្ត្រី (UNIFEM) និងបានដឹកនាំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែង ដើម្បីបង្កើតទិសដៅយុទ្ធសាស្រ្តដ៏រឹងមាំថែមទៀតសម្រាប់ មូលនិធិនេះ (២០០៤-២០០៧)។ លោកជាសមាជិកកិត្តិយសមួយរូប នៃគណៈប្រឹក្សាផ្តល់យោបល់នៃ “មជ្ឈមណ្ឌលកិច្ចការពិភពលោក” នាសាកលវិទ្យាល័យញូវយ៉ក សមាជិកនៃគណៈប្រឹក្សាផ្តល់យោបល់អន្ដរជាតិនៃ “មជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិសម្រាប់សីលធម៌ យុត្តិធម៌ និងជីវភាពសាធារណៈ (The International Center for Ethics, Justice and Public Life)” នៅសាកលវិទ្យាល័យប៊្រេនដេស (Brandeis University) និងជា សមាជិកនៃគណៈប្រឹក្សាផ្តល់យោបល់សម្រាប់សាលាសិល្បៈ និងវិទ្យាសាស្រ្តគ្រីហ្គឺ (Krieger School of Arts and Sciences)  នៅសាកលវិទ្យាល័យ ចន ហប់ឃិន (Johns Hopkins University)។ លោកក៏បានបម្រើការ ជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាផ្តល់យោបល់នៃធនាគារពិភពលោក សម្រាប់របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍ពិភពលោក ឆ្នាំ២០១១។
    លោក ហ្សេដ ទទួលបានបរិញ្ញាបត្រសិល្បៈពីសាកលវិទ្យាល័យ ចន ហប់ឃិន (Johns Hopkins University) និងទទួលបានសញ្ញាបត្រថ្នាក់បណ្ឌិតទស្សនវិជ្ជាពីសាកលវិទ្យាល័យខេមប្រ៊ីដ (មហាវិទ្យាល័យ ព្រះគ្រិស្ដ) (Christ's College)។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៨ លោកបានទទួលសញ្ញាបត្របណ្ឌិតកិត្តិយសផ្នែកនីតិសាស្រ្ត ពីវិទ្យាស្ថានកាលីហ្វញ៉ាភាគខាងត្បូង សម្រាប់ការងាររបស់លោក ក្នុងប្រព័ន្ធយុតិ្តធម៌អន្តរជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ លោកក៏បានតែងតាំងជាមន្រ្តីនគរបាលមួយរូប ក្នុងអង្គភាពនគរបាលតំបន់វាលខ្សាច់ហ្ស៊កដានី (ដែលស្នងកងកម្លាំប្រដាប់អាវុធអារ៉ាប់/the successor to the Arab Legion) និងបានបម្រើការក្នុងអង្គភាព នេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៩៤។

គាត់បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ព្រះនាម សារ៉ាហ្ស ហ្សេដ និងមានបុត្រីពីរអង្គ និងបុត្រាមួយអង្គ។

----------------------------------------
ឧត្តមស្នងការកន្លងមកមាន៖
លោកស្រី ណាវ៉ាណែតធឹ ភីទ្បៃ (២០០៨-២០១៤)
លោកស្រី លូហ្សេ អាបួរ (២០០៤-២០០៨)
លោក សឺជីអូរ វេរ៉ា ឌឺ មេទ្បូ (២០០២-២០០៣)
លោកស្រី ម៉ារី រ៉ូប៊ីនសុន (១៩៩៧-២០០២) និង
លោក ជូសេ អាយ៉ាទ្បា ទ្បាស់សូ (១៩៩៤-១៩៩៧)
លោក ប៊ីត្រាន់ ជី រាំចារ៉ាន់ ឧត្តមស្នងការរង (២០០៣-២០០៤)។